Van systeem naar samenwerking
Wat wringt, is de versnippering. Jeugdhulporganisaties hebben te maken met tientallen gemeenten, elk met eigen eisen, financieringsvormen en verantwoordingen.
“Het grootste probleem is dat elke gemeente het net even anders doet. Daardoor gaat er veel tijd verloren aan administratie en afstemming.”
Tegelijkertijd ziet Jonk juist in samenwerking de weg vooruit, niet alleen binnen de jeugdhulp, maar vooral daarbuiten. “Wij kunnen dit niet alleen. Het stelsel vraagt om verbinding.”
Preventie begint in de klas
Die beweging wordt zichtbaar in Youz Nextdoor, een initiatief waarin jeugdhulp, jongerenwerk en middelbaar onderwijs samen optrekken. Het programma begon klein, met een goed idee, durf en lef, en groeide op basis van wat werkt.
Een van de krachtigste onderdelen speelt zich letterlijk af in de klas. Daar gaan jeugdhulpverleners samen met rolmodellen het gesprek aan met jongeren. “Er staat bijvoorbeeld een rapper voor de klas die een kwetsbare rap doet over zijn eigen verhaal. Dat opent het gesprek. Daarna zie je dat er in zo’n klas allerlei onderwerpen naar boven komen waarvan mentoren zeggen: ‘Dit wist ik niet eens.’”
Naast deze sessies worden mentoren getraind om signalen eerder te herkennen en het gesprek aan te gaan. De inzet is nadrukkelijk niet om zorg over te nemen, maar om de omgeving dichtbij de jeugdige sterker te maken. “Je wilt voorkomen dat kinderen uiteindelijk bij ons voor de deur staan. Dus moet je eerder in de keten iets doen.”
Kleine interventies, grote impact
De resultaten zijn lastig hard te maken, en dat is precies de uitdaging van preventie. Maar de impact is voelbaar. “Als we met dit programma kunnen voorkomen dat een paar jongeren in zware jeugdhulp terechtkomen, dan heeft het zich al ruim terugverdiend.”
Scholen geven aan meer zicht te krijgen op wat er speelt in de klas. Mentoren voelen zich zekerder in hun rol en jongeren durven sneller iets te delen. In Haarlem draait het programma inmiddels op meerdere middelbare scholen en groeit de belangstelling.
“Het is ooit begonnen met één klas. Nu zitten we inmiddels op veertien scholen verspreid over andere steden in Noord-Holland”.
Meer doen vóórdat het misgaat
Ook andere samenwerkingen laten zien dat het anders kan. In het project Beter Thuis in Haaglanden werken organisaties uit verschillende domeinen (waaronder een verstandelijk gehandicapten organisatie) samen met Youz rond gezinnen met complexe problemen, vanuit één gezamenlijke aanpak. Dit soort initiatieven laten zien waar de toekomst volgens Jonk ligt: minder versnippering, meer gezamenlijke verantwoordelijkheid. “Dan werk je echt als één team rond een gezin, met verschillende expertises. Het is niet houdbaar om allemaal apart te blijven werken. We moeten elkaar opzoeken.”
Minder behandelen, meer versterken
De beweging is fundamenteel: minder focus op individuele behandeling, meer op het versterken van de context. Sterke netwerken rondom jongeren, op school, thuis en in de buurt, zijn cruciaal om problemen eerder op te vangen. “Wij kunnen niet elk kind individueel blijven behandelen. Daar hebben we straks simpelweg de mensen niet meer voor. Als de context stevig genoeg is, heb je minder specialistische zorg nodig.”
Technologie als hulpmiddel
Ook technologie kan helpen om slimmer te werken. Bijvoorbeeld bij de aanpak van wachttijden. “Je zou eigenlijk AI willen inzetten om wachtlijsten beter te prioriteren: wie moet nu geholpen worden en wie kan nog even wachten.”
Daarmee kan onderscheid worden gemaakt tussen urgente cases en situaties waarin andere vormen van ondersteuning mogelijk al voldoende zijn. Tegelijk benadrukt Jonk dat dit altijd in combinatie met menselijk inzicht moet gebeuren. Daarnaast wordt gekeken naar manieren om mensen al vóór start van behandeling te ondersteunen, bijvoorbeeld door begeleiding naast de wachtlijst te organiseren. “Het blijft mensenwerk, maar je kunt het wel slimmer organiseren.”
Minder administratie, meer werkgeluk
Een belangrijke belemmering zit nog altijd in de administratieve lasten. Die drukken niet alleen op de efficiëntie, maar ook op het werkplezier. Binnen Youz is daarom veel aandacht voor werkgeluk: wat helpt professionals om hun werk goed en met plezier te doen? Teams kijken actief naar taakverdeling en benutten ieders talenten. Ook in werving wordt hier steeds meer op gestuurd.
“Er gaat nog steeds veel tijd naar administratie. Terwijl behandelaars daar niet voor gekozen hebben. Autonomie, invloed en doen waar je goed in bent, dat vinden mensen belangrijk. Het gaat niet alleen om diploma’s, maar ook: waar word jij blij van en waar kom jij het beste tot je recht?”
Een andere professional vraagt om andere opleidingen
De beweging naar meer samenwerking en contextgericht werken vraagt ook nieuwe vaardigheden, ontwikkeling binnen organisaties, maar ook om verandering van mindset.
“Onze opleidingen zijn nog vooral gericht op één-op-één behandelen. Maar we moeten juist leren werken in netwerken. Het is een andere manier van werken. En dat kost tijd.”
De jeugdhulp van morgen
De richting is volgens Jonk duidelijk: het huidige systeem is niet houdbaar. “We kunnen niet doorgaan zoals het nu gaat. Dat kan gewoon niet meer.”
De toekomst ligt in:
- sterkere samenwerking over domeinen heen
- meer focus op stevige lokale teams en preventie
- slimmer inzetten van schaarse capaciteit
- minder administratieve last
- en meer vertrouwen in professionals
Maar bovenal vraagt het om lef.
“Het gaat niet alleen om het aanpassen van het systeem. We moeten over de eigen schaduw heen stappen en fundamenteel anders durven werken.”