Deze website maakt gebruik van cookies melding sluiten
Overheid

Professor Boselie: “Het is voor de overheid nu of nooit”

Op weg naar de overheid van Morgen

Paul Boselie is hoogleraar Bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. Daarnaast is hij directeur onderzoek en lid van het Dutch HRM Network Bestuur.

Mark Elstgeest en Laura Steenbrink spraken met hem over zijn visie op de Overheid van Morgen en wat er moet gebeuren om daar te komen.

Van sturen en beheersen naar organiseren en mogelijk maken (Paul Boselie)

Hoe ziet de overheid van Morgen eruit?

Focus op de lokale overheid
“Om deze vraag te kunnen beantwoorden, is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de lokale en nationale overheid, maar ook tussen de Randstad en de rest van Nederland. Er zijn namelijk grote verschillen.

Wat het eerste onderscheid betreft, constateer ik dat er rondom de lokale overheid heel veel gebeurt en dat regionale initiatieven kunnen bruisen, terwijl men op ministeries vooral veel overlegt en niet altijd toekomt aan concretisering, deels als gevolg van de aard van de werkzaamheden.

Ik zie deze ontwikkeling alleen maar toenemen. De kunst voor de nationale overheid is om deze regionale initiatieven met elkaar te verbinden en vervolgens op te schalen.”

Urgentiegevoel
“Binnen het tweede onderscheid constateer ik dat de Randstad op een aantal vlakken echt achterloopt op de rest van Nederland. Dit klinkt misschien vreemd, maar buiten de Randstad vinden juist veel (sociale) innovaties plaats door een gevoel van noodzakelijkheid (denk aan krimpregio’s), wat voor een bepaalde prikkel kan zorgen.

Zo weten partijen elkaar makkelijk te vinden doordat ze vaker te maken hebben met gemeenschappelijke problemen. De aanwezigheid van een merkbare urgentie kan in zo’n geval aanzetten tot (sociale) vernieuwing.”

Coopetition: samenwerking in een competitieve context
“Ik hoop dat de overheid in de nabije toekomst meer gebruik gaat maken van het fenomeen coopetition. Dit is een samentrekking van cooperation en competition: samenwerking in een competitieve context. Hier zit een logische gedachte achter: als je te maken hebt met een gezamenlijk ernstig probleem dat je als organisatie niet individueel op kunt lossen, kun je door het delen van kennis, juist op de vlakken waarop je concurreert, problemen samen aanpakken.

Dit gebeurt al veel in de technologische sector (denk aan de regio Eindhoven), maar ook in de universitaire wereld zijn we daar goed in, vooral als het gaat om publiek-private samenwerking. Zie het als het gezamenlijk bakken van een taart: pas als hij af is, verdeel je de punten.”

De invloed van digitalisering en technologische vooruitgang
“In de dienstverlenende sector en dan met name in die organisaties waar menselijke interactie in de kern van de werkzaamheden zit, kan digitalisering het werk wel leuker of makkelijker maken, maar het verandert niets aan de kern van de werkzaamheden.

Dit zie je veel in overheidsorganisaties maar ook in het onderwijs: daar lopen organisaties tegen het probleem aan dat technologische vooruitgang geen aantoonbare bijdrage levert aan de productiviteit of kwaliteit. Primair onderwijs kun je wel leuker maken met iPads bijvoorbeeld, maar de docent zal nog wel voor de klas blijven staan.

Dit houdt in dat in de overheid van Morgen sociale vaardigheden misschien nog veel belangrijker worden: veel werkgevers hebben nog niet door dat je, naast digitaliseren, organisaties nog steeds sociaal moet organiseren.”

Professor Paul Boselie over digitalisering

Hoe komen we tot de overheid van Morgen?

Stip op de horizon
“Om tot de overheid van Morgen te komen, is het belangrijk dat organisaties een duidelijke, heldere stip op de horizon hebben. Juist voor overheidsorganisaties is dit lastig: wat is bijvoorbeeld de stip op de horizon van het ministerie van Buitenlandse Zaken? Als je een complex werkveld hebt, is het lastig dit te formuleren en in je kernwaarden te verwerken.”

Leren van organisaties buiten de overheid
“Een treffend voorbeeld van een organisatie met een duidelijke stip op de horizon vind ik de ANWB: alhoewel geen overheidsorganisatie, vind ik het één van de beste serviceorganisaties van Nederland. Ze stralen vakmanschap, veiligheid en service uit, al jarenlang.

Het Amerikaanse autoverhuurbedrijf Enterprise doet dit ook heel goed, weet ik uit eigen ervaring. Tijdens een vakantie had ik een keer vanwege een onverwachte situatie ’s avonds een auto nodig. Ik heb ze opgebeld en de situatie uitgelegd: een kwartier later stond er een auto voor mijn neus. De papieren zouden we later regelen en, anders dan vaak in Nederland, er hoefde geen leidinggevende gebeld te worden of iets dergelijks: dit lijkt simpel, maar het is heel servicegericht. De klant echt centraal zetten.”

Specialiseren
“Overheidsorganisaties zijn te groot en log geworden. Daardoor kun je niet meer goed overzien wat er gebeurt en is het lastig om centrale regie te behouden. Maar als je goed op deze ontwikkeling inspeelt en de organisatie erop inricht, verandert ook de dynamiek van de organisatie.

Laat ik dit verduidelijken met een voorbeeld uit de gezondheidszorg. Als je tegenwoordig een nieuwe knie of heup nodig hebt, ga je niet meer naar een lokaal ziekenhuis. Je gaat naar een gespecialiseerde kliniek, zoals de Sint Maartenskliniek, waar ze gespecialiseerd zijn in dit soort behandelingen.”

Professor Paul Boselie over wat de overheid moet doen: "Het is nu of nooit"

Werkgevers aanspreken op hun verantwoordelijkheid
“Ik zie verder een grote rol weggelegd voor de overheid in het aanspreken van werkgevers op hun verantwoordelijkheid. Bedrijven zijn in mijn ogen nog te vaak gedreven door winst, terwijl ze gedreven zouden moeten worden door het bereiken van de juiste balans tussen organisatie-effectiviteit, maatschappelijk welzijn en individueel medewerker-welzijn.

De verleiding van de overheid op dit vlak is dat ze de werkgevers wel willen stimuleren, maar dat dit te vaak via tijdelijke prikkels en subsidies gebeurt. De overheid moet het initiatief nemen door een duurzaam wettelijk kader te maken zodat werkgevers meer gedreven gaan worden door morele en maatschappelijk verantwoorde motieven.”

Een gunstig economisch klimaat: nu of nooit
“Nederland en de overheid hebben al jarenlang te maken met een aantal grote thema’s: demografische en technologische ontwikkelingen, ongelijkheid en duurzaamheid. Dit waren tien jaar geleden ook al de grote thema’s, maar die wilde of kon de overheid niet aanpakken door de mondiale crisis. Nu die achter de rug is, hebben we eindelijk de ruimte om met deze thema’s aan de slag te gaan. Doordat we te maken hebben met een arbeidstekort en we economisch gezien eindelijk de wind mee hebben, is het voor de overheid: nu of nooit.”

Ontvang gratis Morgens Magazine

Ontvang gratis inspiratie, kennis en updates! Schrijf je in op onze nieuwsbrief & ontvang Morgens Magazine gratis in je mailbox.