Deze website maakt gebruik van cookies melding sluiten
Lean

Leiderschap bij zelfsturende teams: een paradox?

Zelfsturende teams zijn hot en schieten als paddenstoelen uit de grond. In navolging van deze trend zijn verscheidende organisaties in bezig met de transitie naar zelfsturende teams. Het woord ’zelfsturing’ doet vermoeden dat leidinggevenden niet meer nodig zijn bij zelfsturende teams. Uit praktijk en wetenschap blijkt echter dat leiderschap wel degelijk belangrijk is voor het effectief functioneren van (de medewerkers binnen) de zelfsturende teams. In deze blog koppel ik twee ‘oude’ theorieën over teamontwikkeling en situationeel leiderschap aan de trend van zelfsturing.

Teamontwikkeling en situationeel leiderschap

Zoals Damien in zijn blog al uitlegde onderscheidt Tuckman een vijftal fases in de ontwikkeling van een team, namelijk: Forming (vormfase), Storming (stormfase), Norming (normfase), Performing (prestatiefase) en Adjourning (afscheidsfase). Deze ontwikkelfases zijn op alle teams van toepassing, zo ook op zelfsturende teams.

Hersey & Blanchard hebben een theorie over situationeel leiderschap ontwikkeld: het afstemmen van de stijl van leidinggeven op de bekwaamheid en de motivatie van de medewerker om bepaalde taken uit te voeren. Zij onderscheiden vier leiderschapsstijlen:

  • Leiden: onervaren medewerkers instrueren;
  • Begeleiden: onervaren en ongemotiveerde medewerkers stimuleren / overtuigen;
  • Steunen: overleggen met ervaren maar niet altijd gemotiveerde medewerkers;
  • Delegeren: taken overdragen aan ervaren en gemotiveerde medewerkers.

De theorieën gekoppeld

Als je de fases van Tuckman koppelt aan situationeel leiderschap van Hersey & Blanchard zie je dat per teamontwikkelfase een andere leiderschapsstijl past. In de praktijk merk ik dat zelf ook: als ik ergens minder ervaring in heb, is het prettig als ik daarin begeleid wordt. Als ik daarna ervaring heb, wil ik juist dat de taken aan mij overgedragen worden. Dit werkt ook zo in een teamverband, alleen gaat het dan om een groep medewerkers die begeleid en gestuurd worden door een leidinggevende.

Wat mij opvalt is dat, volgens de theorieën, het team ‘pas’ in de Performing fase geschikt is om als zelfsturend team te functioneren. In deze fase is er minder behoefte is aan sturing en ondersteuning vanuit een leidinggevende en spreken teamleden elkaar aan op elkaars gedrag. Er is een grote betrokkenheid naar elkaar en naar de teamdoelen, waardoor er geen specifieke leider nodig is. De stijl van leidinggeven die het beste bij deze fase past is daarom ook delegeren.

In onderstaand plaatje heb ik de verschillende ontwikkelstadia met bijbehorende leiderschapsstijl, op basis van bovenstaande theorieën, visueel weergegeven:

Leiderschap bij zelfsturende teams

Zoals uit het plaatje af te lezen is, is in de voorgaande fases aan Performing wél een vorm van sturing en/of ondersteuning vanuit een leidinggevende nodig. Dit heeft mij aan het denken gezet. Zelfsturende teams betekent niet dat er geen leiding meer nodig is. Integendeel: er is wel degelijk richting nodig. Deze sturing door de leidinggevende verschuift van het hoe naar het wat en het waarom. Bij zelfsturende teams bepalen de medewerkers zelf hoe ze hun werkzaamheden uitvoeren. De leidinggevende geeft richting en stuurt op werkzaamheden die in lijn liggen met de organisatievisie. Leidinggevenden zijn nodig om medewerkers mee te nemen en te leiden naar de zogenaamde stip op de horizon (True North) van de organisatie. Zonder leiderschap is het lastig voor teams om überhaupt in de Performing fase te komen..

Een tip voor organisaties die willen starten met zelfsturende teams: besef dat, ook bij zelfsturende teams, de leiderschapsstijl af gestemd moet worden op de teamontwikkelfase waarin het team bevindt! In de ideale situatie blijven de leidinggevenden tijdens de Performing fase op de achtergrond, maar klaar om in te springen als een team ‘terugvalt’ in een andere fase. Zelfsturende teams en leiderschap is wat mij betreft dus zeker geen paradox!

Ontvang gratis Morgens Magazine

Ontvang gratis inspiratie, kennis en updates! Schrijf je in op onze nieuwsbrief & ontvang Morgens Magazine gratis in je mailbox.

Door op verzenden te klikken ga je akkoord met de Privacyverklaring van Morgens