Deze website maakt gebruik van cookies melding sluiten
Zorg

Regie op zorg en gezondheid door de patiënt zelf

Dianda Veldman (Patiëntenfederatie) over het ziekenhuis van Morgen

In de interviewreeks over het ziekenhuis van Morgen komt een aantal belangrijke spelers in de zorgmarkt aan het woord.

Frank van Berkel en Nadine Keunen spraken dit keer met Dianda Veldman, directeur-bestuurder van Patiëntenfederatie Nederland.

Dianda Veldman over het ziekenhuis van Morgen

Hoe ziet het ziekenhuis van Morgen er uit?

Hubs en satellieten
“Ik zie een beeld voor me van concentratie en meer specialistische functies. De huidige ziekenhuizen in Nederland zijn al onvergelijkbaar, maar ik denk dat over 7-8 jaar de verschillen tussen ziekenhuizen onderling nog groter zullen zijn. Sommige ziekenhuizen worden nog groter en gespecialiseerder, terwijl andere juist zijn uitgedund. Ik verwacht dat er meer centrale grote vestigingen gecombineerd met hubs, nevenvestigingen, zullen zijn. Ziekenhuizen leveren basisvoorzieningen dicht bij de patiënt, maar hubs worden niet zelfstandig bestuurd.

Daarnaast gaat een beweging ontstaan naar meer grootschalige eerstelijnsvoorzieningen. Je ziet deze ontwikkeling nu al in krimpgebieden: decentrale instellingen die geen volwaardig ziekenhuispakket meer kunnen bieden, gaan zich meer richten op eerstelijnszorg. Bij een ziekenhuistransitie naar een dergelijke grootschalige eerstelijnsvoorziening kun je enorm je voordeel doen met de associatie dat daar de mensen met verstand van zaken zitten. Ik verwacht dat de ontwikkeling van ‘de juiste zorg op de juiste plaats’ doorzet, zoals substitutie en zorgpaden over sectoren heen, waarbij er in het ziekenhuis van Morgen ook steeds meer integrale zorg geleverd zal worden.

Ook zal de zorg anders ingericht worden. Bijvoorbeeld in de financiële wereld ging je vroeger met je spaarpot naar het postkantoor en met je spaarbankboekje weer naar huis. Nu is het zo dat je helemaal niemand meer ziet, behalve als je daar behoefte aan hebt, zoals voor beleggingsadvies of een complexe hypotheek. Dat hele stuk dat in de financiële wereld ingevuld is, dat ligt in de zorg nog open. Daar liggen heel veel kansen. Zo was ik vorig jaar in Amerika op bezoek bij een callcenter met allemaal verpleegkundigen, die een ziekenhuiszaal duizend kilometer verderop bewaakten. Zoiets zou ook op één plek centraal in Nederland kunnen staan. Ik denk dat patiënten dat enorm toejuichen want voor patiënten maakt de afstand tot wie ze spreken niet uit, of dat nou 2 of 200 km is. Mits ze zelf niet ergens heen hoeven te rijden.”

Invloed van multinationals
“Tot nog toe hebben we het altijd over de tripartite in de zorg: zorgverzekeraar, zorgaanbieders en patiënten. Ik denk dat bedrijven als Google, Apple en Philips de vierde partij gaan worden. Bedrijven met data en technologie kunnen wel eens een hele grote rol gaan spelen. Ik voorzie, wellicht eerder in de eerste lijn dan in de tweede, dat dit soort bedrijven op een gegeven moment dokters in dienst gaan nemen. Of daar een soort licentieovereenkomst mee afsluiten, waardoor dokters in hun concept een grote rol gaan spelen. Ik denk dat we over zeven of acht jaar de eerste voorbeelden daarvan in de markt zullen zien. Ik kan me ook voorstellen dat dit soort bedrijven noodlijdende ziekenhuizen gaan kopen als dat qua wetgeving mag.”

Act local, think global
“Ik verwacht een ontwikkeling naar grootschaligheid. Dat is gewoon nodig in de wereld waarin wij leven. Vroeger hadden arts en patiënt contact als er iets aan de hand was en tussentijds gebeurde er niks. Straks is er dankzij digitalisering van een aantal processen veel meer contact tussen een zorginstelling en patiënten. De patiënt monitort zelf een aantal zaken die te maken hebben met gezondheid of ziekte. De zorginstelling geeft op basis van die resultaten tussentijds adviezen, roept iemand op waar het slecht mee gaat en voorkomt dat mensen met wie het heel goed gaat voor nodeloze controles hoeven komen. De behandelend arts weet vanuit de data veel beter hoe het met de patient gaat en is niet meer afhankelijk van dat ene consult in de spreekkamer.

En daarbij is er natuurlijk nog steeds persoonlijk contact, maar dan op het moment dat het echt nodig is. Ik hoop wel dat we eengoed, menselijk contact tussen dokter en patient blijven houden. Als ik een bloedneus heb, kan ik heus wel via een app van Apple of een Thuisarts iets doen maar op het moment dat het complexer wordt, wil ik toch een mens die mij helpt te duiden wat er aan de hand is.”


“Het woord ‘ziekenhuis’ bestaat uit ‘zieken’ die ergens in een ‘huis’ zitten; dat wordt steeds meer ‘mensen’ en ‘thuis’. Dat is een hele verandering.”

“Het contact met de patiënt zal in de toekomst op verschillende manieren plaatsvinden. Op het moment dat jij chronische zorg nodig hebt, kan er heel veel op afstand. Maar als er allerlei urgente dingen spelen, is het fijn als je de dokter spreekt. Hoewel je je ook kan voorstellen dat een kankerpatiënt het niet prettig vindt om elke dag naar het ziekenhuis te gaan voor een bestraling. Dat kan tegenwoordig ook thuis. Er zal sowieso nog meer een beweging zijn naar zorg thuis.”

Wat is nodig om tot dat ziekenhuis van Morgen te komen?

Opschaling voor verandering
“Verandering in de zorg ontstaat nu vaak door enthousiaste mensen met passie die iets voor elkaar krijgen.  Maar dat is geen basis voor verandering. Eén van de problemen is dat verandering langzaam gaat omdat er geen urgentie is om te veranderen en omdat er geen grote partijen zijn die een verandering tot stand kunnen brengen.

In Nederland zijn bijvoorbeeld supermarkten pas tot stand gekomen toen partijen als Albert Heijn die een keten gingen opzetten. De individuele kruidenierswinkel in Friesland; die ging nooit groter worden. Eigenlijk zien de ziekenhuizen in Nederland er nog steeds uit zoals die individuele kruidenierswinkel in Friesland. Ze zijn weliswaar groter geworden, maar handelen nog steeds heel lokaal. Dat is ook het probleem bij de diffusie van innovatie: er is geen enkel mechanisme of dynamiek waardoor de succesvolle innovaties in één ziekenhuis ergens anders ook gebruikt gaan worden.”


“Op het moment dat Albert Heijn in drie vestigingen iets uitprobeert en het is een succes, dan rollen ze het uit over alle vestigingen. Als in de zorg in drie organisaties een innovatie een groot succes is, dan blijft het daar.”

Veranderingen afdwingen
Extern: “Verandering kan ook worden afgedwongen door partijen buiten de zorg, zoals de overheid. Bijvoorbeeld in Denemarken is in de politiek besloten om in een bepaalde regio van 20 naar 5 ziekenhuizen te centraliseren. Of er kunnen bedrijven komen die deze rol gaan oppakken, maar dat is in de huidige wetgeving wellicht lastig. Verder kunnen - naast politiek en bedrijven - ook nieuwe toetreders een rol spelen. Je ziet in andere sectoren dat bestaande markten veranderen door nieuwe toetreders.”

Intern: “Er liggen ook kansen in samenwerking tussen partijen in de zorg. Bijvoorbeeld het Radboud UMC en VGZ zijn ondernemende partijen binnen de zorg met een strakke visie. Als je van binnenuit de zorg wilt veranderen, moet dat wel vanuit een organisatie die de macht heeft om dat te doen, én met een paar hele goede mensen met een strakke visie en een lange adem.”

Patiëntenfederatie jaagt innovatie aan
“Als Patiëntenfederatie proberen wij vanuit het patiëntenperspectief een samenbrengende rol op ons te nemen. Wij zijn er natuurlijk niet om het ziekenhuis in stand te houden. Wij zijn er voor dat mensen zorg kunnen krijgen die bij hén past. Daar maken wij ons hard voor.

Met bijvoorbeeld het Vliegwiel voor innovatie brengen we innovatie voor de patiënt tot stand. Als we willen dat goede, digitale eHealth-toepassingen opgeschaald worden, dan zie je nu dat iedereen op elkaar wacht. De zorgaanbieder vindt dat de zorgverzekeraar het moet doen, de zorgverzekeraar vindt dat de zorgaanbieder het moet doen, die zegt weer dat de patiënt er om moet vragen.

Uiteindelijk gebeurt er niks. Op een gegeven moment hebben wij daarom gezegd: “Laten we al die partijen bij elkaar brengen en gaan focussen.” Er zijn 150.000 innovaties, die kan je nooit allemaal groot maken. Uiteindelijk hebben we met inbreng van veel partijen besloten om twee toepassingsgebieden te kiezen, met daarbinnen verschillende leveranciers en concrete oplossingen. We hebben trajecten opgezet waarin we willen zorgen dat zorgverzekeraars bereid zijn de oplossingen uit te dragen en in te kopen, we de zorgaanbieders tips geven voor de implementatie, en we met patiëntenorganisaties meedoen om de achterban te betrekken en ook vraag te creëren.”


“Met Medmij is het eigenlijk ook zo gebeurd: we zijn een traject gestart met zorgverzekeraars, zorgaanbieders, VWS en patiënten om dit concept tot een succes te maken.”

“Een ander speerpunt van de Patiëntenfederatie Nederland is het realiseren van transparantie voor de patiënt. Rondom Value Based Healthcare zien we dat er PROMS worden gemeten, maar die komen in het systeem terecht en niet terug in de spreekkamer. Dus niet ten goede aan de patiënt. We willen dat die data echt toegankelijk wordt voor dokters en patiënten. Dat zouden wij graag tot stand willen brengen met een aantal vooroplopende ziekenhuizen als een soort proof of concept, laten zien hoe je uitkomsten een rol kunt laten spelen in de spreekkamer en ten behoeve van het begeleiden van patiënten..”

Wat merkt de patiënt van het ziekenhuis van Morgen?

Meer inzage in data
“Patiënten hebben in het ziekenhuis van Morgen veel meer toegang tot hun eigen medische informatie. Over 7 tot 8 jaar zullen actieve patiënten die veel aandoeningen hebben en daar ook zelfmanagement in willen, daarin ruimte opeisen en deze ook krijgen. Die data moet toegankelijk zijn voor patiënten. Maar uiteraard wel goed beschermd vanwege privacy.”

Meer inzicht in preventie
“In de wat verdere toekomst kun je vroeg in je leven inzicht krijgen in je persoonlijke risicofactoren. Er zal altijd een groep zijn die ervoor kiest om het niet te willen weten. Maar op het moment dat jij weet dat er een grote kans bestaat dat jij hartfalen krijgt, of dat je een bepaald gen hebt, kan je je hiernaar gaan gedragen.

Vroeger wist je niks tot het moment dat je een hartinfarct kreeg. Op het moment dat je al heel vroeg weet dat je die risico’s hebt, wordt dat toch anders. In de toekomst kan je veel meer van de preventieve controles zelf doen: dan meet je met een simpel apparaatje bijvoorbeeld wat je cholesterol is. Daar spelen uiteraard wel ethische vraagstukken bij: wat wil je als burger weten en wat niet?”

Meer eigen regie
“Metingen en monitoring die nu alleen plaatsvinden in het ziekenhuis of in het laboratorium, gaan in de toekomst meer op continue basis thuis plaatsvinden. Je bent dus zelf ook een bron van gegevens. Dat maakt je positie anders. Je kunt als burger realtime monitoren wat er gebeurt met je gezondheid als je anders gaat eten of iets verandert in je medicijnen. Mensen met diabetes zijn een heel mooi voorbeeld van zelfmanagement. De dokter beslist dan niet langer alleen over jouw juiste zorg. Dit vind ik heel logisch, want op heel je leven heb je regie, behalve in de zorg.

Al met al gaat er in het ziekenhuis van Morgen veel veranderen, aan de kant van de dokter én aan de kant van de patiënt.”

Ontvang gratis Morgens Magazine

Ontvang gratis inspiratie, kennis en updates! Schrijf je in op onze nieuwsbrief & ontvang Morgens Magazine gratis in je mailbox.