Deze website maakt gebruik van cookies melding sluiten
Zorg

De ouderenzorg moet data veel beter gaan benutten

Sneller verbeteren door te beslissen op basis van feiten

Door corona heeft digitalisering een grote impuls gekregen. Met de data die uit digitalisering volgt kan er enorm veel waarde worden toegevoegd aan de organisatie. Deze potentie wordt echter nog niet volledig benut. Hieronder bieden wij handvatten om vandaag nog met de data aan de slag te gaan.

Wat is datagedreven werken en wat heeft jouw organisatie eraan?

Organisaties die datagedreven werken, verzamelen en interpreteren systematisch data. Die data worden omgezet in inzichten waarmee de prestaties van organisaties kunnen worden vergroot. Ook kun je data uitwisselen met andere zorginstellingen om de zorg beter bij elkaar te laten aansluiten. Meest waardevol is de voorspellende waarde die data biedt (bijvoorbeeld het voorspellen van wachtlijst en instroom). Hiermee kun je beter proactief besluiten nemen.

Systematisch werken met data heeft de volgende voordelen:

  • De cliëntervaring wordt verbeterd. Door te leren van analyses uit data kun je de zorg verbeteren en de zorg passender aanbieden aan de cliënt.
  • De kwaliteit wordt transparant. Met data over kwaliteit krijg je een objectiever en transparant beeld over hoe het gaat.
  • Van reactief naar proactief sturen. Organisaties moeten leren uit het verleden, maar vervolgens ook vooruitkijken.
  • Betere monitoring van het welzijn en de gezondheid van cliënten. Door allerlei gegevens over cliënten te analyseren, kun je veranderingen in welzijn en gezondheid detecteren en er preventief op inspelen.
  • De zorg kan beter georganiseerd worden. Op basis van ervaringsdata kun je betere profielen van doelgroepen en klanten maken. Als je deze combineert met geografische data over bevolking kun je de instroom in de zorg beter voorspellen. Hierdoor kun je de zorg beter organiseren en dat draagt bij aan de beheersing van zorgkosten.

Hieronder gaan we dieper in op het gebruik van data in de langdurige zorg. Vervolgens geven we een aantal best practices.

Gebruik wat je weet om de cliëntervaring te verbeteren

De meeste ouderenzorgorganisaties hebben kwaliteit van leven hoog in het vaandel staan. De kunst is om in te spelen op de verschillende voorkeuren van elk individu en cliëntgerichte zorg te bieden. Data helpt je daar bij. Men kan in verpleeghuizen bijvoorbeeld de data uit zorgalarmeringssystemen gebruiken om patronen te halen uit het slaapritme van de cliënt. Daar kan de zorg op worden afgestemd. De ene cliënt houdt er nu eenmaal andere gewoontes op na met opstaan en naar bed gaan dan de andere. Deze ontwikkeling kan verder gaan. Door data te verzamelen over het gedrag van cliënten, kunnen zorginstellingen completere profielen van hun doelgroep en de zorg daaromheen organiseren.

Een andere stap is het matchen van zorgvraag en zorgaanbod tussen cliënt en zorgverlener in een IT-platform. Op zo’n platform geeft de cliënt aan welke zorg hij wanneer nodig heeft. En de zorgmedewerker geeft aan wanneer hij werkt en wordt dan gekoppeld aan de zorgvraag. Door vraag en aanbod op die manier bij elkaar te brengen, leer je uit de data patronen over de tijdstippen waarop cliënten het prettig vinden om zorg te krijgen. Deze informatie kan de organisatie weer benutten voor het maken van afspraken met de medewerkers over werktijden. Datagedreven, gepersonaliseerde zorg kan zo de toekomst zijn.

Beter inspelen op het welzijn en de gezondheid van de cliënt

Er komt in hoog tempo steeds meer data beschikbaar over het welzijn en de gezondheid van cliënten. Denk bijvoorbeeld aan meetgegevens over gewicht, beweging en stress. Maar ook data uit health-apps over bloeddruk en slaapritme. Naast de zelfmeetgegevens heeft de organisatie data uit domotica-apparatuur en leefstijlmonitoring gegevens. Door de data slim in te zetten kun je naast de status óók de verandering in de gezondheid waarnemen. Gaat iemand langzamer lopen? Gaat iemand vaker ‘s nachts naar het toilet? Begint een cliënt met dwalen? Door dit veel eerder te signaleren kun je ongelukken voorkomen in plaats van dat je achteraf moet genezen. Je kunt immers het zorgproces aanpassen op de ophanden zijnde verandering.

Uitwisselen van data wordt steeds belangrijker in regionale samenwerking

In veel regio’s wordt de beweging naar meer regionale samenwerking ingezet. Dat heeft alles te maken met meer extramurale zorg, verplaatsen van ziekenhuiszorg naar het verpleeghuis, langer thuis wonen en zorg op afstand.

Het nieuwe zorglandschap ontstaat het eerste in de regio. Zorgaanbieders stemmen aanbod en innovaties steeds vaker met elkaar af in regionaal verband. Het delen van data wordt daarin steeds belangrijker. Enerzijds planmatig: welke zorgvraag en type patiënt is te verwachten bij welke zorgaanbieder? En anderzijds informatie over de patiënt. Is de informatie voldoende beschikbaar voor de andere organisatie? Bij de start van de coronacrisis werden patiënten vervoerd in de regio of door het land in touringcars en bussen naar andere locaties zonder dat daar informatie over hen was. Dat is uiteraard een ongewenste manier van werken. Enkele voorbeelden van regionale samenwerking in de ouderenzorg zijn beschreven onder dit artikel.

Juiste Zorg op de Juiste plek (JZOJP) 

Zorg voorkomen, verplaatsen en vervangen. Dat is de essentie van het ZonMw-programma 'Juiste Zorg Op de Juiste Plek' (JZOJP). Samen de zorg echt veranderen. Onnodig dure of overbodige zorg voorkomen en de zorg verplaatsen - naar dichter bij mensen thuis, in hun eigen vertrouwde leefomgeving. Zorg vervangen door nieuwe en andere vormen van zorg - zoals E-health, domotica of sociaal en maatschappelijk werk.

JZOJP is een onderdeel van het VWS-programma De Juiste Zorg op de Juiste Plek. Om passende en goed op elkaar afgestemde zorg en ondersteuning te kunnen bieden, is het noodzakelijk dat de regionale partners een gedeeld beeld hebben van de (zorg)opgave in de regio: wat is de zorgvraag en hoe ontwikkelt deze zich de komende jaren? Hoe sluit dit aan op het bestaande zorg- en ondersteuningsaanbod? Het programma heeft een regeling om de regio te ondersteunen bij het komen tot een doelgroepen analyse en een demografische analyse o.b.v. data.

Maak de kwaliteit transparant met data

In de ouderenzorg lopen de emoties snel hoog op. Dat is begrijpelijk, gezien de kwetsbare populatie. Verpleeghuizen worden als brandhaard gezien in coronatijd. Ervaringsverhalen halen het landelijke nieuws. Zoals het verhaal van Marcel van Roosmalen in het NRC over de situatie in het verpleeghuis van een oudere in tijd van corona. Schrijnende verhalen die soms met, maar vaak ook zonder nuance worden verteld en een beeld over de kwaliteit van de ouderenzorg scheppen. Het zou goed zijn dan te kijken naar indicatoren zoals ‘oversterfte’ om het probleem kwantitatief helder te krijgen. Op sommige plekken is er we ldegelijk een kwaliteitsprobleem. Maar in veel verpleeghuizen is de zorg gewoon goed. Gelukkig gebeurt dit steeds meer. 

Er zijn verschillende manieren waarop zorginstellingen het gesprek over kwaliteit kunnen objectiveren. Data over kwaliteit en feedback van cliënten speelt daarin een cruciale rol. Er wordt veel kwaliteitsdata verzameld; voor eigen gebruik en verantwoording naar verschillende instanties in de zorg. Het zou helpen als sommige indicatoren, met een goede uitleg, transparant zijn voor cliënten en hun families. Daarnaast zijn er mogelijkheden om de waardering van cliënten te meten. Zorgkaart Nederland en Kiesbeter bieden mogelijkheden om dit te publiceren. In de wijkverpleging wordt de PREM klantwaarderingsmethodiek gebruikt. Hoe meer organisaties aansluiten op dit soort platformen, hoe transparanter en completer het ook wordt. Dan kunnen de zorgaanbieders daarna echt aan de slag met verbeteren van hun kwaliteit.

Vergelijken verpleeghuizen kan nu al 

Het zorginstituut Nederland (ZIN) biedt via Kiesbeter de mogelijkheid aan om verpleeghuizen te vergelijken. Vooral geschikt om enkele (maximaal 3) potentiële keuzes te vergelijken op een scala aan kwantitatieve indicatoren. Denk hierbij aan realtime cliëntervaringsinformatie, mate van aanbevelen aan familie en vrienden en het omgaan met incidenten. Doordat het platform heel breed is opgezet en er veel vrijheid aan de zorgaanbieders is gegeven om antwoorden toe te lichten, is er heel veel data beschikbaar. Het platform wint geen prijzen op gebied van overzichtelijkheid. Bovendien maakt het gebrek aan standaardisering op diverse onderdelen in combinatie met deels verouderde data het moeilijk om echt objectief te vergelijken. Verkeerde conclusies zijn daarbij snel getrokken. Toch kan het zeker een beeld geven van hoe de instelling bepaalde processen heeft ingericht.  

Een ander reeds langlopend initiatief is de zorgkaart van de Patiëntenfederatie Nederland. Na het selecteren van het eigen woongebied, wordt hier heel overzichtelijk opgesomd welk rapportcijfer de instellingen hebben gekregen. Instellingen met te weinig waarderingen worden apart getoond. Je kunt in detail kijken naar de waarderingen, en de verschillende subcategorieën. Denk aan de omgang met medewerkers, kwaliteit van de zorg en verpleging en de accommodatie.  

De overzichtelijkheid van deze website in combinatie met de diepte van kiesbeter.nl geeft een vrij compleet beeld van zowel processen als de waardering voor de instelling. Als instelling kun je hier ook een schat aan concrete feedback mee ophalen waar je echt wat mee kunt. 

KIK-V wil data uniformeren en gemakkelijker ontsluiten 

Het programma Keteninformatie Kwaliteit Verpleeghuiszorg (KIK-V) is opgezet in opdracht van VWS. Uitgangspunt van KIK-V is het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Het programma wil bereiken dat cliënten betere informatie hebben over de kwaliteit van de zorg bij het maken van een keuze voor een verpleeghuis. Daarnaast moeten zorgaanbieders met goede informatie meer van elkaar gaan leren. Door data meer te standaardiseren en te hergebruiken kunnen ook toezichthouders en beleidsmakers makkelijker van de goede informatie worden voorzien. Door in te zetten op de gestandaardiseerde informatie-uitwisseling tussen alle partijen, kan de administratieve last worden beperkt. Hierbij ligt de focus op het hergebruiken van de standaard zorgregistratie-gegevens. Het programma is bezig met een pilot van 20 ActiZ-leden. 

Zo kun je aan de slag met data: start eenvoudig en houd het simpel

Organisaties zien vaak op tegen de IT-kant van datagedreven werken. Maar de technologie heeft zich razendsnel ontwikkeld de afgelopen jaren. Zelfs met een complex IT-landschap kun je toch data genereren, opschonen en terug laten komen in dashboards en overzichten. Belangrijk is dat rapportages er zijn om van te leren, niet om mensen op af te rekenen. Om de zorg en de bedrijfsvoering te verbeteren. Het gaat niet om de kale cijfers maar om het bespreken ervan en het verbeterproces dat erop volgt. Tellen en vertellen.

Eenvoudig starten en het simpel houden is de beste manier om hier ervaring mee op te doen. De implementatie van datagedreven werken is zeker zo belangrijk als de inrichting van de dataprocessen zelf. Management en medewerkers gaan leren om data te gebruiken, te interpreteren en ervan te leren. Dat gaat niet vanzelf maar zorgt op termijn voor meer werkplezier en nieuwe inzichten.

Doe het veilig of doe het niet

Aan het gebruik van data in de zorg kleven ook risico’s. De data moet dusdanig beveiligd zijn, dat onbevoegd gebruik van gegevens niet mogelijk is en er geen verlies van persoonsgegevens kan plaatsvinden. Bovendien mag geen data verhandeld worden voor commerciële doeleinden. De zorginstelling moet voldoen aan regels op het gebied van privacy, herleidbaarheid en security. Bij regionale samenwerking is dit een extra aandachtspunt. Overigens zullen de meeste zorginstellingen dit nu ook al op orde hebben, vanwege het gebruik van bijvoorbeeld ECD-systemen. Een NEN 7510 certificering behalen ligt voor de hand. Ook omdat de verwachting is dat dit in de toekomst een vaste eis wordt voor zorginstellingen. Houd in het achterhoofd dat de mens vaak het grootste risico vormt bij informatiebeveiliging, dus het gedragsaspect van de medewerker hoort onderdeel te zijn van de aanpak. 

Streef naar maximale tijd voor de zorg

Het tekort aan medewerkers in de zorg is een gigantisch probleem. Het is daarmee cruciaal dat opgeleide zorgmedewerkers maximaal tijd hebben voor primaire zorgtaken. Werken met data mag de administratielast niet vergroten. Daarmee wordt het arbeidsmarktprobleem nog groter. Daarom is het belangrijk om zo veel mogelijk geautomatiseerd data te verzamelen, op een manier die zorgmedewerkers niet belast. Met apparatuur, sensoren en domotica die zelf meten. En, als er wel menselijke registratie plaatsvindt, door slimme user interfaces voor de zorgmedewerkers die weinig tijd kosten om te gebruiken. Dit moet telkens het uitgangspunt zijn van alle activiteiten op gebied van digitalisering en data in de ouderenzorg. Daarbij mag heel kritisch gekeken worden naar wat er geregistreerd wordt. Vuistregel is: wordt het niet gebruikt in de informatievoorziening? Schrap dan de registratie.

Wees niet bang voor obstakels

Er zullen op de weg richting datagedreven werken obstakels zijn. Allereerst zijn er IT-hobbels te nemen. Vervolgens moet je het volgens de wettelijke regels doen. En tenslotte is een gedegen implementatietraject om de werknemers aan te haken cruciaal. Toch zijn dit geen redenen om niet te starten. Een zorginstelling die als een konijn in de koplampen kijkt en bevriest, bewijst zichzelf een slechte dienst. Genoemde hindernissen neem je al doende weg. De belangrijkste reden daarvoor is dat de voordelen groter zijn dan de nadelen. Goed gebruik van data levert echt de mogelijkheid om op een efficiënte manier te kunnen verbeteren.

Conclusie

De hoeveelheid data die wordt geregistreerd en gegenereerd neemt exponentieel toe. Gedreven door registratie, naleving van wettelijke vereisten en cliëntenzorg. Data uit innovaties in de ouderzorg uit bijvoorbeeld domotica en personenalarmering komt hier nog bij. Het gebruik van data biedt kansen om vooruit te gaan kijken in plaats van achteruit, maar ook voor het verbeteren van de cliëntervaring en te starten met verbeteren op alle niveaus in de organisatie en in de regio. De uitdaging als zorginstelling is om een start te maken met het inzichtelijk maken van data en zo te gaan leren, verbeteren en voorspellen. Dataficering van de zorg is een onomkeerbare beweging die je beter kunt omarmen. 

Interesse?

Wil je meer weten over data in de ouderenzorg? Neem dan contact op met Petra van Zeeland, partner bij Morgens (e-mail: vanzeeland@morgens.nl) of Wouter Roorda, data expert bij Morgens (e-mail: roorda@morgens.nl, telefoon 071 – 3313 640).

Ontvang gratis Morgens Magazine

Ontvang gratis inspiratie, kennis en updates! Schrijf je in op onze nieuwsbrief & ontvang Morgens Magazine gratis in je mailbox.

Door op verzenden te klikken ga je akkoord met de Privacyverklaring van Morgens